MORFOLOGIK PARADIGMA VA FUNKSIONAL-SEMANTIK MAYDON O‘RTASIDAGI DIALEKTIK MUNOSABAT SHAKLLARI
Keywords:
Morfologik paradigma, funksional-semantik maydon, izomorfizm, komplementarlik, lison va nutq, sathlararo iyerarxiya, invariant va variant, tizimli-struktural model, statistik-korpus tahlili, oʻzbek tili grammatikasi.Abstract
Ushbu maqolada oʻzbek tili grammatik tizimi misolida tilshunoslikning ikki fundamental tushunchasi — morfologik paradigma va funksional-semantik maydon (FSM) oʻrtasidagi izomorfizm (tizimiy muvofiqlik) hamda komplementarlik (bir-birini toʻldirish) munosabatlari ilk bor tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda mazkur tushunchalarning oʻzaro ta’sir mexanizmlari, lison va nutq dixotomiyasidagi oʻrni hamda tilning yashirin ichki imkoniyatlarini ochishdagi ahamiyati yoritilgan. Sathlararo iyerarxiya va invariant-variant munosabatlari toʻrtta asosiy funksional yoʻnalish, tizimli-struktural modellar hamda aniq statistik-korpus tahlillari orqali dalillangan. Maqola xulosalari oʻzbek tili grammatikasini funksional-kommunikativ yoʻnalishda oʻrganish va kompyuter lingvistikasini rivojlantirishda muhim nazariy-amaliy ahamiyatga ega.
Downloads
References
1. Bondarko A. V. Teoriya morfologicheskix kategoriy i aspektologicheskiye issledovaniya. – L.: Nauka, 1976. – 191 s.
2. Ne’matov H., Rasulov R. Oʻzbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1995. – 128 b.
3. Sayfullayeva R. va boshqalar. Hozirgi oʻzbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiyalar, 2009. – 416 b.
4. Gulyamov A. Oʻzbek tili morfologiyasi. – Toshkent: Fan, 1975. – 232 b.
5. Shansky N. M. Ocherki po poeticheskomu sintaksisu. – M.: Prosvesheniye, 1987. – 158 s.
6. Bondarko A. V. Teoriya funksionalnoy grammatiki: Vvedeniye. Aspektualnost. Vremennaya lokalizovannost. Taksis. – L.: Nauka, 1987. – 348 s.
